آشنایی با گلبول قرمز پرندگان

0
132
آشنایی با گلبول قرمز پرندگان

در این مقاله میخواهیم در مورد گلبول قرمز پرندگان و بویژه در مورد گلبول قرمز بلدرچین ژاپنی صحبت کنیم. ما بارها در مقالات و پژوهش ها مشاهده کرده ایم که محققین تعداد گلبول قرمز پرندگان ، هماتوکریت و یا هموگلوبین پرندگان را اندازه گیری کرده اند. در این مقاله میخواهیم به اهمیت این اندازه گیری پی ببریم .  شمارش تعداد گلبول قرمز چه اطلاعاتی را به مدیر فارم میدهد ؟ آیا جنس میتواند بر تعداد گلبول قرمز تاثیر بگذارد ؟ آیا روش نمونه برداری میتواند بر نتایج آزمایش گلبول قرمز تاثیر گذار باشد ؟ آیا خروس و مرغ تعداد گلبول قرمز یکسانی دارند ؟ اصلا چرا مطالعه تعداد گلبول قرمز مهم است و هنگام تفسیر نتایج آزمایشگاهی باید به چه مواردی توجه کنیم ؟ همه این موارد را در مقاله ای که برای شما آماده کرده ایم خواهید یافت .  مطالعه این مقاله را به دانشجویان و متخصصان دامپروری و دامپزشکی توصیه میکنیم .

آشنایی با گلبول قرمز پرندگان

با توجه به این­که پستانداران و پرندگان برای تداوم حیات و انجام بهتر فعالیت­های بیوشیمیایی نیازمند اکسیژن هستند، بنابراین اندازه ­گیری آن دسته از فراسنجه ­های خونی که ظرفیت حمل اکسیژن و تبادل­های گازی در خون پرندگان را نشان می­دهند، با اهمیت خواهد بود (فیر، ۲۰۰۷). اندازه­ گیری تعداد گلبول­ قرمز، هماتوکریت و هموگلوبین از جمله فراسنجه ­هایی می­باشند که می­توانند تا حدود زیادی ظرفیت حمل اکسیژن در پرندگان و فشار وارده به سیستم قلبی عروقی، وضعیت سلامت و حتی شرایط فیزیولوژیکی پرنده را نشان بدهند. به ­طوری­که برخی از ناهنجاری­های متابولیکی هم­چون آسیت با توانایی سیستم قلب عروقی در جا­به­ جایی اکسیژن مورد نیاز برای بافت­ها در ارتباط می­باشند (بایس و همکاران، ۱۹۹۹).

تعداد این سلول­ها تحت تاثیر سن، جنس، هورمون، کمبود اکسیژن ، گرسنگی، فصل، ساعات نمونه­ گیری، خوراک و چرخه تولید مثلی قرار می­گیرد (زنده روح کرمانی و همکاران، ۱۳۷۴ و فوج ۲۰۰۰).

متوسط عمر گلبول قرمز در بلدرچین­ها ۳۳-۳۵ روز است که در مقایسه با انسان (۵۰ تا ۶۰ روز) کوتاه­تر می­باشد. کوتاه بودن عمر گلبول­ قرمز پرندگان به دلیل بیشتر بودن درجه حرارت و بالا بودن سوخت و ساز بدن آن­ها است (زنده روح کرمانی و همکاران، ۱۳۷۴). تعداد گلبول­ قرمز ارتباط نزدیکی با هموگلوبین داشته (نژادی و موسوی، ۱۳۹۱) و می­تواند بر اندیس­ های گلبول قرمز و مقدار هموگلوبین تاثیر­گذار باشد. روش نمونه­ برداری، سن، جنسیت، شرایط فیزیولوژیکی و تخم­گذاری، هورمون­ ها، مهاجرت، کیفیت جیره مصرفی، سیستم پرورشی، تجویز آنتی ­بویتیک ها، سویه پرنده و اختلافات فردی از جمله عواملی است که می­تواند بر فراسنجه­ های خونی تاثیرگذار باشند که در سطور زیر به برخی از عوامل مزبور اشاره ای گذرا می­شود.

آشنایی با گلبول قرمز پرندگان
گلبول قرمز هسته دار پرندگان

آرورا (۲۰۱۰) معتقد است که مقدار هموگلوبین و هماتوکریت به صورت معنی­ داری تحت تاثیر روش­های نمونه برداری خون در بلدرچین­ های ماده قرار می­گیرد. به­ طوری­که مقدار هموگلوبین در بلدرچین­ های ماده (در سن ۲۵ هفتگی و وزن ۱۴۰ گرمی) زمانی که از Medial metatarsal،Branchial ، Jugular و قلب، خون گیری شد، به ترتیب ۱۲٫۸۰ ، ۱۲٫۶۲ ، ۱۰ و ۹٫۸۰گرم در دسی­ لیتر و درصد هماتوکریت نیز برای روش­های نمونه برداری فوق به ترتیب ۴۶٫۸۰، ۴۶٫۱۸، ۳۹٫۶۶ و ۳۶٫۳۰ درصد به ­دست آمد. (به اختلاف موجود در بین اعداد به هنگام استفاده از روش های نمونه برداری مختلف توجه کنید لطفا )

در برخی از پرندگان بین دو جنس نر و ماده از نظر تعداد و حجم گلبول قرمز اختلاف وجود داردبه طوری که  تعداد گلبول­های قرمز در جنس نر بیشتر از جنس ماده می­باشد (زنده روح کرمانی و همکاران، ۱۳۷۴). داده­ های پژوهش کوئینن و همکاران (۱۹۹۴) نیز نشان می­دهد که تعداد گلبول­های قرمز و هماتوکریت بلدرچین­های نر در سن ۵۶ روزگی بیشتر از بلدرچین­های ماده همسن بود.

ساچی و همکاران (۱۹۹۷) و کرال و ساچی (۲۰۰۰) گزارش کردند که در پرندگان اهلی همگام با بلوغ پرنده نر و عمل اسپرماتوژنز تعداد گلبول­ قرمز، هماتوکریت و غلظت هموگلوبین افزایش پیدا می­کند.

اما گمان می­رود که بین سن و جنس اثرات متقابلی وجود داشته و بیشتر بودن تعداد گلبول­ قرمز بلدرچین نر در مقایسه با بلدرچین ماده در تمامی سنین اندکی دور از واقعیت باشد. به­ عنوان مثال، یافته ­های کوئینن و همکاران (۱۹۹۹) گویای این است که فراسنجه های هماتولوژی بلدرچین نر و ماده در سن ۹۸ روزگی به همدیگر نزدیک می­شوند. هم چنین بیرجیک و همکاران (۲۰۱۲) اختلاف معنی ­داری را بین فراسنجه ­های هماتولوژی دو جنس نر و ماده در سن ۴۲ روزگی گزارش نکردند

استروژن وتستوسترون هورمون ­هایی هستند که می­توانند بر تعداد گلبول­ قرمز بلدرچین تاثیرگذار باشند. تجویز استروژن در خروس­ها منجر به کاهش حجم و احتمالاً تعداد گلبول­های قرمز شده و تجویز آندروژن (هورمن جنسی نر) اثر متضاد استروژن را داشته و باعث شد که تعداد گلبول­های قرمز در نرها و ماده های بالغ به تعداد قابل ملاحظه ای افزایش پیدا کند (زنده روح کرمانی و همکاران، ۱۳۷۴).

ممکن است که داروها بر سطح گلبول قرمز حیوانات تاثیر گذار باشند، به ­عنوان مثال، در انسان برخی از داروها همانند جنتامایسین منجر به افزایش تعداد گلبول­ قرمز شده و داروهای دیگر مثل کلرآمفنیکل منجر به کاهش تعداد گلبول­های قرمز می­شوند (نژادی و موسوی، ۱۳۹۱)

هم چنین کیچی سی و گول (۲۰۱۱) با بررسی فراسنجه­ های خونی قرقاول­ ها در سنین ۱، ۵ و ۱۲ ماهگی گزارش گردند که با افزایش سن، تعداد گلبول­ قرمز، هماتوکریت و مقدار هموگلوبین افزایش یافت. چنین افزایشی می­تواند به دلیل افزایش نیاز به اکسیژن همگام با افزایش سن باشد (کیچی سی و گول، ۲۰۱۱).

اگر هماتوکریت را به ­عنوان شاخص غیرمستقیم تعداد گلبول­ قرمز در پرندگان سالم در نظر گرفته شود، در آن صورت پژوهش­ های صورت گرفته در مورد تاثیر سن روی هماتوکریت می­تواند نشان دهنده تاثیر افزایش سن بر گلبول ­قرمز باشد. به­ عنوان مثال، واتسالایا و آرورا (۲۰۱۱) مقدار هماتوکریت در روزهای ۸، ۱۶، ۲۰، ۴۰ و ۵۲ روزگی بلدرچین­ های نر را به ترتیب ۳۸٫۳، ۳۸٫۱، ۳۴٫۸، ۴۵ و ۴۸٫۵ درصد گزارش کردند. ممکن است که افزایش در مقدار هماتوکریت که به دنبال افزایش در اریتروپوئیزیس دیده می­شود، ناشی از افزایش سرعت رشد و فعالیت­ های متابولیکی، تولید گونادوتروپین­ ها، جفت گیری و هورمون­های متابولیکی باشد (واستایلا و آرورا، ۲۰۱۱).

گمان می­رود که سویه (تخم­گذار یا گوشتی بودن) پرنده بر شاخص­های هماتولوژیکی هم چون هماتوکریت، هموگلوبین و تعداد گلبول­ های سفید تاثیرگذار باشد. (سوچی و همکاران،۲۰۰۴). در گزارش آرورا و سمپلز (۲۰۱۱) هماتوکریت بلدرچین­ های ماده سنگین وزن­ تر در مقایسه با بلدرچین­های ماده سبک وزن ­تر از همان نژاد (در سن ۳۴ هفتگی) به صورت عددی بیشتر بود (۴۶٫۲ درصد در برابر ۴۵٫۱ درصد). این موضوع می­تواند به دلیل بیشتر بودن فعالیت سنتتیکی کبد در این دسته از پرندگان در تولید پروتیین­ها و مغز استخوان باشد.

نتایج تاثیر تخم­گذاری بر شاخص­ های هماتولوژی پرندگان در پژوهش ­های مختلف متفاوت و مغایر با همدیگر می باشند (نیرمالاند و همکاران، ۱۹۷۱). دام و تابر (۱۹۴۶) و هم­چنین بل (۱۹۵۷) گزارش کردند که مقدار هماتوکریت در مرغان تخم­گذار در مقایسه با آن­هایی که تخم نمی­ گذارند کم­تر می­باشد. سوچی و همکاران (۲۰۰۴) نیز گزارش کردند که شاخص­های هماتولوژیکی در طول دوره تخم­گذاری مرغ­های گوشتی و  تخم­گذار حالت استاتیکی نداشته و در طی دوره تخم­گذاری با افت و خیزهایی همراه می­باشد.

خوراک نیز می­تواند روی فراسنجه­ های خونی تاثیر گذار باشد. به ­عنوان مثال، رجب و نامرا (۲۰۱۰) گزارش کردند که استفاده از تریتیکاله به جای ذرت می­تواند منجر به افزایش تعداد گلبول­ های قرمز، هموگلوبن و درصد هماتوکریت شود، چرا که دانه تریتیکاله دارای سطح بیشتری از مس می­باشد. هم­ چنین نتایج پژوهش آداس و همکاران (۲۰۱۲) نشان داد که سیستم پرورشی بر تعداد گلبول­ قرمز تاثیر گذاشته و پرندگانی که در سیستم پرورشی متراکم نگهداری می­شوند از تعداد گلبول­ قرمز بیشتری برخوردارند. اما تعداد گلبول­های سفید تحت تاثیر سیستم پرورشی قرار نگرفت. از سوی دیگر، تعداد گلبول­های قرمز، هموگلوبین و هماتوکریت در جوجه­ های گوشتی که در معرض سطوح بالای آمونیاک قرار گرفته بودند، افزایش نشان داد (نواسزوسکی و کونتیکا، ۲۰۱۱).

شمارش افتراقی گلبول­ های سفید در پرندگان می­تواند در بیان شدت تنش وارد شده به پرنده موثر باشد به­ عنوان مثال، افزایش تعداد بازوفیل­ ها منعکس کننده بروز تنش در بلدرچین ­ها می­باشد (حسن و همکاران، ۲۰۰۳). هم­چنین تنش می­تواند منجر به تحریک غده آدرنال برای تولید برخی از هورمون­ها شود که می­تواند تاثیر مستقیمی روی سلول­های لنفوسیتی داشته و باعث کاهش تعداد لنفوسیت­ ها و افزایش نسبت هتروفیل به لنفوسیت شود (گراس و سیگل، ۱۹۸۳). در پژوهشی دیگر جِِِِین (۱۹۹۳) پیشنهاد کرد که ائوزینوپنی[۱] و مونوسیتوپنی[۲] پس از بروز تنش ایجاد و توسعه می­یابد که می­تواند به افزایش سطح کاتکول آمین­ ها و یا تجویز کورتیکواستروئیدها نسبت داده شود. مکانیسم تاثیر کورتیکواستروئیدها بر بروز ائوزینوپنی هنوز به خوبی مشخص نشده است، اما چندین مکانیسم احتمالی برای آن پیشنهاد شده است که شامل کاهش آزادسازی از مغز استخوان­ها، لیز شدن داخل عروقی[۳] و افزایش مهاجرت بافتی از آن جمله می­باشد.

هم­چنین سن می­تواند بر پروفایل گلبول سفید پرندگان تاثیرگذار باشد، به­ طوری­که در روزهای نخست تولد در بلدرچین­ های باب وایت و جوجه­ های گوشتی هتروفیل ­ها بیشترین درصد گلبول­ های سفید را به خود اختصاص می­دهند، اما چنین وضعیتی ممکن است که در بلدرچین ­های ژاپنی مشاهده نشود. بنابراین ممکن است که سویه پرنده نیز بر پروفایل خونی گلبول­ های سفید تاثیرگذار باشد (ارنست و همکاران، ۱۹۷۰).

[۱]– Eosinopenia

[۲]– Monocytopenia

[۳]– Intravascular lysis

عضویت در خبرنامه ما و دریافت مقالات علمی
ثبت اطلاعات مشاغل مرتبط با کشاورزی

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید